"Süranə", "geyçim", "ipəzor" - Azərbaycan dilinin yeni sözləri? 14 İyul 15:37

"Süranə", "geyçim", "ipəzor" - Azərbaycan dilinin yeni sözləri?

Dilçilik İnstutu: "Bu uydurmadır".

"İpəzor", "Süranə" və "Geyçim"... Bu sözlər son günlər ölkənin az qala gündəmi olub desək bəlkə də yanaılmarıq. İddiaya görə, bu sözlər "şpilka", "kupalnik"in qarşılığı olaraq Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğətinə salınıb. 

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu son günlər sosial şəbəkədə qurum tərəfindən Azərbaycan dilçiliyinə heç bir məntiqə əsaslanmayan, eyni zamanda gülməli səslənən yeni sözlərin gətirildiyi barədə fikirlərə münasibət bildirib.

Qurumdan ANS PRESS-ə verilən məlumata görə, son günlər xüsusilə “Facebook” sosial şəbəkəsində dilçiliyə birmənalı qarşılanamayan bəzi yeni sözlərin daxil olması barədə fikirlər yayılıb. Bu sözlər heç də birmənalı qarşılanmayıb. 

Dilçilik  İnstitutunun mətbuat xidmətinin rəhbəri Təranə Şükürlü ANS PRESS-ə açıqlamasında deyib ki, sosial şəbəkədə yayılan bu iddialar heç bir reallığı əks etdirmir:
“Bu cür sözləri ictimaiyyətə dilçi alimlər təklif etməyib, onlar İnstitutun Elmi Şurasında müzakirə olunmayıb. Sosial şəbəkədə müzakirəyə çıxarılan bu tipli sözlər müəyyən qrup insanların uydurmasıdır".

Onun sözlərinə görə, hazırda filologiya elmləri doktoru Sayalı Sadıqovanın rəhbərliyi ilə Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti hazırlanır və qeyd edilən həmin sözlər yeni hazırlanan lüğətə daxil edilməsi barədə söhbət getmir. 

Vətəndaşların sosial şəbəkə vasitəsi ilə meydana çıxardığı bəzi yeni gülməli sözlər
Vətəndaşların sosial şəbəkə vasitəsi ilə meydana çıxardığı bəzi yeni gülməli sözlər

Hətta qeyd edilən sözlərdən "ilhamlanan" bəzi vətəndaşlar Azərbaycan dilinə yeni gülməli sözlər "gətirməyi" də unutmayıblar.

Nazirlər Kabineti yanında terminalogiya komissiyası sədrinin müavini, filologiya elmləri doktoru, professor Sayalı Sadoqova da bir qrup insanın müzakirəyə çıxardığı gülünş doğuran sözlərdən komissiyanın xəbərsiz olduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, bu barədə heç bir təklif verilməyib və bu sözlər heç biri işlək olmayacaq. 

"Kimlərsə özündən yeni sözlər yaratmaq istəyir. Bunu da komissiyanın adına çıxırlar. Biz bu sözləri ortaya çıxaran şəxslər barədə Ədliyyə Nazirliyinə müraciət etmişik. Həmin şəxslər barəsində hüquqi tədbir görüləcək. Dilimizə daxil olan yeni sözlərin qarşılığının tapılması işi ilə bağlı hər sahənin öz mütəxəssisləri məşğul olur. Məsələn, yeni daxil olan termin fizikaya aiddirsə, yeni sözün tapılması ilə fiziklər məşğul olur. Bunun üçün bizim 16 komissiyamız var. Termini  mütəxəssis yaratmalıdır, vətəndaş yox. Ona görə də, söz hazırlanarkən mütəxəssisin rəyi önəmlidir, vətəndaşın yox. Sözün bütün əlamətləri yeni yaranan sözdə öz əksini tapmalıdır".

Sayalı Sadoqova - terminalogiya komissiyası sədrinin müavini
Sayalı Sadoqova - terminalogiya komissiyası sədrinin müavini

S.Sadıqova yeni sözlərin yaradılması ilə bağlı komissiyaya çoxsaylı müraciətlərin də daxil olduğunu deyir. Məsələn, vətəndaşlar müraciət edir ki, günəşin adını niyə "günəş" qoymusuz? O, 24 saat dolandığı üçün adını "dolanan" qoyaq. "Təbii ki, bu baş verə bilməz. Yaxud da "bucaq" sözünün "künc" sözü ilə əlavə edilməsi ilə bağlı da çoxsaylı müraciətlər daxil olur. Axı riyazi termin olan "bucaq" sözünü "künc" sözü  ilə əvəz etdikdə çətinlik yaranır. Məsələn, "altıbucaq" yerinə, "altıkünc" sözü çətin səslənir".

Qeyd edək ki, terminlər lüğətinin 2-ci hissəsi noyabrda işıq üzü görəcək. Hələlik həmin lüğətə nə qədər və hansı sözlərin daxil olunacağı bilinmir. Ancaq o bəllidir ki, bu lüğətdə gülüşə səbəb olan "geyçim", "süranə" kimi olmayacaq.